‎آخرین خبر
‎خانه / نگاه آزاد / آیا حاکمان جمهوری اسلامی میانه رو شده‌اند؟

آیا حاکمان جمهوری اسلامی میانه رو شده‌اند؟

مجید محمدی – اختصاص انتخای آزاد

 

منطقه‌ی خاورمیانه و شمال آفریقا امروز صحنه‌ی نبرد میان اسلامگرایان سنی و شیعه از عراق تا یمن و از سوریه تا لبنان بر سر قدرت سیاسی و هژمونی است. اسلامگرایان سنی برای جذب نیرو و جلب توجه رسانه‌های غربی در کنار کشتار شیعیان در عراق و یمن و سوریه هر از چند گاهی به کشتار غربیان در منطقه (مثل تونس و لیبی یا عراق و سوریه) و نیز در امریکا و اروپا دست می زنند اما اسلامگرایان شیعه بعد از بهار عربی با درک اولویت جنگ با اسلامگرایان سنی پس از سه دهه کشتار یهودیان و غربی‌ها و هموطنان سکولار و مخالف خود امروز این بخش از عملیات را متوقف کرده‌اند تا در شرایط خصومت کمتر با غرب و حتی جلب همکاری کشورهای غربی اسلامگرایان سنی را از پیش پای خود بردارند. البته ادبیات ضد غربی و نفرت انگیز اسلامگرایان شیعه بالاخص علیه یهودیان مثل گذشته ادامه دارد اما در حوزه‌ی عمل ترورها و بمبگذاری‌ها مدتی است متوقف شده است. آخرین آنها کشتار یهودیان در بمب گذاری بورگاس بلغارستان در سال ۲۰۱۲ (حزب الله متهم اصلی) و حمله به سفارتخانه‌های اسرائیل در هند و گرجستان در سال ۲۰۱۲ (جمهوری اسلامی متهم اصلی) بود.

 

به علت همین تعلیق در ترور و بمبگذاری علیه یهودیان و غربیان است که امروز برخی از رسانه‌ها و سیاستمداران غربی از جمهوری اسلامی به عنوان یک کشور میانه رو در منطقه، کشوری قابل معامله و مصالحه یاد می کنند و سازمان اطلاعات مرکزی ایالات متحده‌ی امریکا برای اولین بار در گزارش خود به سنا جمهوری اسلامی و حزب الله را از فهرست دولت‌ها و گروه‌هایی با تهدید تروریستی برای ایالات متحده خارج کرده است (مانیتور خاورمیانه، ۱۸ مارس ۲۰۱۵).

 

گذاشتن تروریسم جمهوری اسلامی در پرانتز

بخش چپ سیاست در کشورهای غربی به دلیل کم اهمیت دانستن یهود ستیزی و غرب ستیزی جمهوری اسلامی وجه تروریستی و جاه طلبی‌های نظامی اسلامگرایان شیعه را فعلا در پرانتز قرار داده و تلاش دارد با مذاکرات اتمی و همکاری در عراق علیه داعش، جمهوری اسلامی و همپیمانانش را به نیرویی میانه در خاورمیانه تبدیل کند. اما نیروهایی که رفتارهای مداخله جویانه‌ی امنیتی جمهوری اسلامی و یهود ستیزی و غرب ستیزی بنیادی جمهوری اسلامی را در منظر دارند به این نکته اذعان می کنند که جمهوری اسلامی و همپیمانانش در منطقه خطری جدی تر از داعش (دیوید پترئوس، واشینگتن پست، ۲- مارس ۲۰۱۵) یا همسان با داعش (جان برنن، رئیس سازمان سی آی ای، فاکس نیوز، ۲۲ مارس ۲۰۱۲) برای امنیت جهانی هستند و امیدی ندارند که جمهوری اسلامی با مذاکرات اتمی و رسیدن به توافق با ۵+۱ دست از برنامه ی نظامی اتمی خود بردارد (جمهوریخواهان کنگره‌ی امریکا).

 

میانه روی اسلامگرایان شیعه: توهم یا آرزوی قابل تحقق

دولت اوباما و بخشی از دمکرات‌ها در مقایسه‌ی اسلامگرایان شیعه و سنی، اسلامگرایان شیعه را دارای قابلیت مصالحه می بینند و معتقدند می توانند جمهوری اسلامی را بر سر عقل بیاورند. پیام‌های نوروزی اوباما سال‌هاست که همین پیام و هدف را دنبال می کنند و همراه با خطاب قرار دادن مردم رهبران نظام را طرف گفتگو قرار می دهند. اوباما همچنین در چند نامه رهبر جمهوری اسلامی را مخاطب قرار داده است. آنها معتقدند که جمهوری اسلامی در یک سال گذشته به تعهدات خود در توافق اتمی ژنو وفادار مانده است.

 

اما طرف دیگر این هدف را محقق ناشدنی می داند. جناح راست یا محافظه کاران (که جمهوری اسلامی و همپیمانانش در غرب تلاش می کنند آنها را به نئوکان تقلیل دهند) معتقدند که توهم میانه روی جمهوری اسلامی ناشی از توهم قدرت عملگراها در ایران است. سخن آنها این است که غربی‌ها یک بار در دوران خاتمی این توهم را آزمودند و متوجه شدند که دودی از آن کنده بلند نمی شود. در ایران خامنه‌ای و فرماندهان سپاه دست بالاتر را در قدرت دارند و آنها هیچگاه دست از یهود ستیزی و غرب ستیزی بر نداشته و نخواهند داشت چون خود را اصولا با چنین مشخصاتی تعریف کرده‌اند. آنها چیز دیگری برای عرضه به جامعه‌ی ایران و دنیا غیر از یهود ستیزی و غرب ستیزی ندارند. اگر خامنه‌ای و سپاهیان امروز بر سر میز مذاکره نشسته‌اند صرفا برای آن است که درآمد نفتی آنها به نصف رسیده و در دراز مدت نمی توانند انتظارات خود و وفاداران به حکومت را برآورده کنند و به محض برداشته شدن تحریم‌ها آنها به روال کار سابق خود بر می گردند.

 

سیاست فرقه گرایانه‌ی جمهوری اسلامی

غیر از یهود ستیزی و غرب ستیزی، واقعیت دیگری که علیه میانه روی اسلامگرایان شیعه شهادت می دهد فرقه گرایی آنهاست. اسلامگرایان شیعه نه تنها در ایران که تحت حکومت آنهاست بلکه در نقاطی که قدرت می گیرند اهالی دیگر ادیان را سرکوب می کنند. به همین علت گروهی معتقدند که جمهوری اسلامی نمی تواند در عراق یا دیگر نقاط خاورمیانه کمک کار غرب یا مردم آن مناطق باشد.

 

نگرانی از رفتار فرقه گرایانه‌ی جمهوری اسلامی و شبه نظامیان شیعه‌ی عراقی فقط به مقامات امریکایی اختصاص ندارد. مسرور بارزانی مشاور امنیت ملی اقلیم کردستان عراق می گوید: “حضور شبه‌ نظامیان شیعه باعث ایجاد مشکلی بزرگتر از داعش است… اگر عملیات انتقام جویانه یا خونخواهی میان طوایف، پیروان ادیان و نژادها صورت گیرد، مساله دشوارتر می‌شود.” (در گفتگو با بی بی سی، ۱۸ مارس ۲۰۱۵)

 

نیروهای میلیشا و شبه نظامی عراقی که همراه با داوطلبان ایرانی (تحت عنوان مدافعان حرم) تحت فرماندهی سپاه قدس و سپاه بدر عمل می کنند در حمله به مناطق تحت نفوذ داعش در ماههای گذشته مرتکب همان جنایاتی علیه سنیان شده‌اند که داعش برای آنها و علیه شیعیان نامدار است. آنها تمایزی میان نیروهای نظامی داعش و جمعیت سنی منطقه قائل نمی شوند و به کشتار جمعی (مثل کشتار 255 زندانی سنی توسط میلیشای شیعه و نیروهای امنیتی دولتی شیعه، بی بی سی ۱۲ ژوییه ۲۰۱۴)، آدم ربایی (عفو بین الملل، ۱۴ اکتبر ۲۰۱۴) و غارت و آتش زدن خانه‌ها (در شهر الدور، رادیو زمانه ۲ فروردین ۱۳۹۴) دست می زنند. در سوریه نیز اتحاد علویان، حزب الله و سپاه قدس یک اتحاد شیعی علیه سنیان مخالف است و به کشتار جمعی غیر نظامیان سنی با بمب‌های بشکه‌ای اشتغال داشته است. جمهوری اسلامی نتوانسته در عراق و سوریه با هیچ گروه غیر شیعی همپیمان شود یا در چارچوب منافع و امنیت ملی عراق و سوریه- و نه منافع شیعیان عراقی یا علویان سوری- عمل کند.

 

ابزار فرقه گرایی: نفت و اسلحه

ابزار دخالت جمهوری اسلامی پس از تحریم‌ها و کاهش درآمدهای نفتی نه صرفا چمدان‌های دلار یا مشورت نظامی، بلکه نفت و اسلحه است. صالح الصمد رئیس شورای سیاسی انصار الله یمن با سفر به تهران توانست به میزان یک سال نفت برای گروه حوثی که صنعا را در اشغال دارد از جمهوری اسلامی کسب کند. (سوزان دالگرن، مریپ ۲۰ مارس ۲۰۱۵) انتقال مجروحان حوثی حوادث بمبگذاری صنعا به تهران نیز علامتی برای جدیت نظام در کمک به حوثی‌هاست. در سوریه نیز جمهوری اسلامی برای سه دهه است که با اعطای نفت نفوذ خریده است. چرخش حماس علیه دولت بشار به مقامات جمهوری اسلامی نشان داد که حتی حماس نمی تواند متحد همیشگی این رژیم باشد و باید تخم مرغ‌هایش را در سبد شیعیان بگذارد. جنگی که امروز در خاورمیانه در جریان است جمهوری اسلامی را فرقه گرا تر خواهد ساخت تا این که از فرقه گرایی آن بکاهد.

 

گذشته از این تجربه‌ی دو دهه‌ی اخیر نیز به مقامات جمهوری اسلامی نشان داده که با همکاری با شیعیان آسان تر می تواند همپیمان دراز مدت برای خود جور کند. حزب الله لبنان و سپاه بدر عراق از منظر فرهنگی می توانند به مادر مذهبی و تدارکاتی و سازمانی خود در تهران اقتدا کنند اما حماس علی رغم دشمن مشترک با جمهوری اسلامی چنین ظرفیتی ندارد.

 

دفاع از حرم

توجیه مداخله‌ی نظامی در داخل کشور نیز یک توجیه فرقه گرایانه یعنی دفاع از حرم مقدسان شیعه در سوریه و عراق بوده است. کشته شدگان ایرانی در سوریه و عراق تحت عنوان “شهدای دفاع از حرم” تشییع و دفن می شوند. در توضیح مداخله‌ی نظامی جمهوری اسلامی در این دو کشور اصولا دفاع از جان انسان‌ها یا منافع و امنیت ملی جایی ندارد چون این راهبردها از منظر حکومت راهبردهایی سکولار هستند و به کار بسیج سیاسی و مذهبی نمی آیند. بدین ترتیب تبلیغات سیاسی حکومت نیز کاملا جنبه‌ی فرقه گرایانه پیدا کرده است.

 

هلال شیعی: افسانه یا واقعیت

برای سال‌ها دستگاه‌های تبلیغاتی جمهوری اسلامی منکر کشورگشایی و جاه طلبی نظام بوده و عناوینی مثل “هلال شیعی” را ناشی از تبلیغات ایران هراسی معرفی کرده‌اند. اما تحولات منطقه نشان داده که این عناوین از واقعیتی حکایت می کرد‌ه‌اند. وقتی معاون رئیس دولت (یونسی از جناح عملگرا) از پایتخت بودن عراق برای جمهوری اسلامی و عضو مجلس (علیرضا زاکانی از جناح اقتدارگرا) از حضور جمهوری اسلامی در چهار پایتخت منطقه بعد از فتح نظامی صنعا توسط حوثی‌ها سخن می گویند دیگر جای شک و تردیدی برای اهداف نظامی جمهوری اسلامی برای تشکیل این هلال شیعی در حال بسط نمی ماند.

 

نتیجه‌ی این فرقه گرایی تشدید خون ریزی در منطقه بوده است. برای اولین بار در تاریخ یمن اسلامگرایان سنی با بمبگذاری در مساجد حوثی‌ها (در ۲۰ مارس ۲۰۱۵) حدود ۱۴۳ نفر را کشته و دهها تن دیگر را مجروح ساختند. در عراق نیز نوع حملات به تکریت توسط شبه نظامیان شیعه و سپاه قدس به تشدید جنگ شیعه و سنی خواهد انجامید. به همین علت نیروهای ائتلاف که تحت نظر امریکایی‌ها شکل گرفته است از دخالت در این جنگ پرهیز کرده‌اند.

‎برسی مجدد

تعیین پیش شرط برای مذاکره جمهوری اسلامی ایران با اپوزیسیون برانداز

محمدتقی فاضل میبدی، استاد و پژوهشگر حوزه و دانشگاه و عضو مجمع محققین و مدرسین …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *