‎آخرین خبر
‎خانه / نگاه آزاد / سوء استفاده از دین

سوء استفاده از دین

مجید محمدی – اختصاصی انتخاب آزاد

 نظام جمهوری اسلامی بر اساس سوء استفاده از مذهب تاسیس شده است. در این نظام قدرتمندان همیشه می توانند از مذهب برای پیشبرد اهداف خود سوء استفاده کنند. این نظام با اتکا به باورهای دینی بخش‌هایی از مردم به بسیج اجتماعی می پردازد، رفتارهای سرکوبگرانه‌ی خویش را توجیه می کند و امتیازات مقامات و خودی‌ها به حساب نیابت از امام زمان ریخته می شود. اما در این نظام سوء استفاده از دین برای پیشبرد منافع جنبه‌ی اختصاصی دارد و همه نمی توانند “از اعتماد و باور دینی مردم سوء استفاده کنند.” چند مورد مشخص، این امتیاز ویژه‌ی قشر حاکم را در “سوء استفاده از دین” روشن می سازد.

فعالیت سیاسی روشنفکران و نواندیشان دینی

اساس کار روشنفکران و نواندیشان دینی بر این مبنا بوده است که برای بسیج اجتماعی مردم باید ایده‌ها و سیاست‌ها را در قالب دین ریخت و بدون تغییر دین نمی توان جامعه را تغییر داد. آنها بر این باورند که در جامعه‌ی ایران بدون اتکا بر دین نمی توان در حوزه‌ی تحولات سیاسی و اجتماعی تاثیر داشت. آنها با همین ایده روحانیون را به مشارکت سیاسی تشویق کردند اما وقتی روحانیت این نکته را دریافت و قدرت را به چنگ آورد دیگر نیازی به روشنفکران و نواندیشان دینی ندید. بدین ترتیب آمیختگی دین و سیاست برای روحانیون حاکم و همپیمانان نظامی آنها مجاز است (چون آنها در مقام ائمه نشسته‌اند) اما برای آن دسته‌ای از دینداران که آنها نیز به آمیختگی دین و سیاست باور دارند مجاز نیست.

نامگذاری

رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی در ۱۹ شهریور ۱۳۹۱ به موسسات مالی و اعتباری، تعاونی‌های اعتبار و صندوق‌های قرض‌الحسنه که نام ائمه‌ی شیعه را برای خود برگزیدند اخطار داد که نام خود را تغییر دهند اما به جز یکی از موسسات، تغییری در نام آنها صورت نگرفته است. مدتی بعد بانک مرکزی در بخشنامه‌‌ای از شرکت های تعاونی اعتبار و صندوق‌های قرض الحسنه‌ای که از اسامی ۱۴ معصوم شیعه استفاده کرده‌اند خواست هر چه سریع‌تر نسبت به اصلاح تابلوی خود اقدام کنند در غیر این صورت از ادامه فعالیت آنها جلوگیری خواهد شد. در فهرست موسسات تایید شده از سوی بانک مرکزی، دو موسسه که همچنان از نام ائمه شیعه استفاده می‌کنند به چشم می‌خورد. کدام موسسه غیر از موسسات وابسته به سپاه و نیروهای امنیتی می تواند مصوبه‌ی بانک مرکزی را اجرا نکند؟

برخی اتحادیه‌های صنفی نیز دستور العملی را صادر کردند که می گوید مغازه داران باید از نامگذاری اسامی مقدس شیعه بر محل کسب خود خودداری کنند. جالب است که حکومت سراسر فضای عمومی را با اسامی مورد باور شیعیان انباشته است اما مغازه داران و بانک‌هایی که به حکومت وصل نیستند نمی توانند از این اسامی سوء استفاده کنند. مقامات حکومتی می دانند که استفاده از این نام‌ها سوء استفاده است اما این سوء استفاده برای گردان‌ها و لشکرهای نظامی، نهادهای حکومتی و دهها طرح و برنامه مجاز است و برای مواردی که منافع آن به جیب حاکمان نمی رود غیر مجاز. بدین ترتیب همه نمی توانند از دین سوء استفاده کنند و این کار امتیاز ویژه‌ گروه‌هایی خاص است.

مداحی و سیاست ورزی

احمد خاتمی عضو جامعه مدرسین حوزه‌ علمیه قم و امام جمعه‌ی موقت تهران می گوید: “ورود به چالش‌ها و دعواهای سیاسی به مصلحت مداحان اهل بیت نیست… مناسب است که مداحان از اظهارنظر در ارتباط با چهره‌های سیاسی کشور در مداحی‌های خود خودداری کنند… من نمی‌گویم آن‌ها نسبت به اصل انقلاب بی‌طرف باشند. آنها باید به اصل انقلاب و ولایت وفادار باشند، ولی ورودشان به چالش‌ها و دعواهای سیاسی با ادبیاتی که باید در مجالس عزاداری حاکم باشد همخوانی ندارد.” (ایسنا، ۱۲ آبان ۱۳۹۲) بدین ترتیب در کار مداحی، حساب سیاست و دیانت جداست.

اعتکاف عبادی است و نه سیاسی- عبادی

نمونه‌ی دیگر از جدایی رسمی دین و سیاست در جمهوری اسلامی مراسم اعتکاف سال ۱۳۹۲ بود. در باب این مراسم اعلام شد که نامزدهای ریاست جمهوری نباید در این مراسم شرکت کنند: “از آنجا که ملت ایران در آستانه خلق حماسه سیاسی و برگزاری انتخابات شوراها و یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری است، توصیه می کنیم کاندیداها در طول برگزاری مراسم اعتکاف در مساجد جهت تبلیغ حضور نداشته باشند و عزیزان مسئول در مساجد مانع برخی بداخلاقی‌های انتخاباتی شوند تا خلوت معتکفین به هم نخورد… اصل گفتگو در مورد انتخابات در بین معتکفین مانعی ندارد اما تبلیغات برای جریان و یا گروه خاصی ممنوع است و ورود کاندیداها در طول برگزاری مراسم اعتکاف نیز ممنوع است.” (حسین روحانی نژاد، معاون فرهنگی سازمان تبلیغات اسلامی، مهر ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۲) سیاسی کردن اعتکاف ممنوع است اما سیاسی کردن عاشورا واجب است: “هیئتِ امام حسینِ سکولار ما نداریم! هرکس علاقه‌‌مند به امام حسین است، یعنى علاقه‌‌مند به اسلام سیاسى است، اسلام مجاهد است، اسلام مقاتله است.” (علی خامنه‌ای، دفتر حفظ و نشر آثار، ۲۸ آذر ۱۳۹۲)

کسانی که چنین نظری در باب اعتکاف- به عنوان یک مراسم صرفا عبادی- دارند حج را سیاسی-عبادی می دانند و معتقدند مراسم برائت از مشرکین را باید حتما به اجرا در بیاورند: “متأسفانه برخی کج فهم‌ها، با تفسیر نادرست از جدال نداشتن در ایام حج، تلاش دارند تا فلسفه برگزاری مراسم برائت از مشرکین را زیرا سؤال ببرند، در حالی‌ که جدال با شرک و کفر، از اساسی‌ترین دستور‌های اسلام است.” (علی خامنه‌ای، ۲۰ شهریور ۱۳۹۲)

نفی سوء استفاده‌ی رقبای سیاسی

چهار نمونه‌ی تاریخی و بارز نفی استفاده از عناوین دینی در سیاست (با تمایز گرایش دینی) توسط مقامات جمهوری اسلامی نفی دخالت طرفداران انجمن حجتیه، گروه فرقان، مجاهدین خلق و حزب خلق مسلمان در سیاست در دوره‌ی خمینی است. از موارد جلوگیری از دخالت در سیاست توسط کسانی که دینشان (قرائت و رفتار دینی) تفاوتی با حاکمان نداشت اما سیاستشان چنین بود می توان به طرفداران منتظری در دوران خمینی و جمعی از اصلاح طلبان حکومتی در دوران خامنه‌ای اشاره کرد.

طرفداران خمینی به جای منع سیاسی گروه‌های چهارگانه‌ی مذکور از دخالت در سیاست به علت آمیختن سیاست و دین مورد نظر آنها، با “منافق” (مجاهدین خلق)، “قائد” (انجمن حجتیه)، “خارجی” (مفرد کلمه‌ی خوارج) (فرقان) و “آمریکایی و لیبرال” (حزب خلق مسلمان) نامیدن این گروه‌ها در واقع مشروعیت دینی‌شان را نفی، برای آنها پرونده سازی و از این طریق از دخالت آنها در سیاست جلوگیری کردند. اعضای انجمن حجتیه و حزب خلق مسلمان هیچ گاه در برابر حکومت قیام مسلحانه نکردند اما این نحوه‌ی عمل باعث عدم محرومیت آنها از دخالت در سیاست نشد. همه‌ی اعضای گروه‌های فرقان و مجاهدین خلق نیز اسلحه به دست نگرفته بودند. اسلحه به دست گرفتن آنها نیز در واکنش به سیاست حذف حکومت یا حداقل موازی با اسلحه به دست گرفتن طرفداران جمهوری اسلامی علیه رقبای سیاسی خود بود و نه ابتدایی.

‎برسی مجدد

تعیین پیش شرط برای مذاکره جمهوری اسلامی ایران با اپوزیسیون برانداز

محمدتقی فاضل میبدی، استاد و پژوهشگر حوزه و دانشگاه و عضو مجمع محققین و مدرسین …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *