‎آخرین خبر
‎خانه / نگاه آزاد / نظام آموزشی عالی رانتی و تبعیض آمیز در جمهوری اسلامی

نظام آموزشی عالی رانتی و تبعیض آمیز در جمهوری اسلامی

مجید محمدی – اختصاصی انتخاب آزاد

نظام گزینش، بورسیه‌های رانتی، سهمیه‌های دولتی و حکومتی، سهمیه بندی‌های جنسیتی و محروم کردن دختران از تحصیل در برخی رشته‌های دانشگاهی، ستاره دار کردن دانشجویان بالاخص در دوره‌های عالی، اسلامی سازی علوم انسانی و اجتماعی، محروم کردم اقاشری از مردم از تحصیل (مثل بهاییان) و دیگر انواع فساد و سوء استفاده از قدرت در محیط‌های دانشگاهی در کنار گواهی دادن به فساد و عدم مشروعیت حکومت رانتی و امتیازی و سوء استفاده‌های نظامیان و روحانیون از قدرت خویش برای کسب مدارج دانشگاهی، پیامدهایی واقعی و ملموس برای جامعه نیز داشته است.

البته این نظام رانتی خانواده‌های ایرانی را از سرمایه گذاری بر تحصیل فرزندان خود منصرف نکرده است. خانواده‌های ایرانی سالانه میلیون‌ها تومان هزینه‌ی تحصیلات دانشگاهی فرزندان خود در دانشگاه آزاد و دیگر دانشگاه‌های خصوصی می کنند گرچه هم به کیفیت پایین آموزش در این دانشگاه ها واقف هستند و هم تاثیر مدارک دانشگاهی را در تحصیل شغل اندک می بینند. آنها نیز که بتوانند فرزندان خود را برای تحصیل به خارج می فرستند و حتی ترکیه و اوکراین و هند و ارمنستان را بر نظام دانشگاهی رانتی در ایران ترجیح می دهند.

ذیلا به برخی از پیامدهای اجتماعی ناشی از این نظام رانتی اشاره می کنم:

بیکاری بالای ۳۰ درصدی فارغ الحصیلان

بنا به آمارهای عرضه شده از سوی مقامات دولتی حدود ۳۰ درصد از فارغ التحصیلان دانشگاهی در ایران بیکار هستند. این رقم باید بالاتر از این باشد چون مقامات در بیان آمارهای بیکاری معمولا ارقامی کمتر از ارقام واقعی به دست آمده در آمارگیری‌ها را اعلام می کنند. فارغ التحصیلان بیکار به علوم انسانی و اجتماعی محدود نمی شوند و دانش آموختگان رشته‌های پزشکی و مهندسی را نیز در بر می گیرند. هنگامی که نورچشمی‌ها و خودی‌ها و نیروهای “ارزشی و مومن” همه رشته‌های پولساز و دارای اعتبار اجتماعی را پر می کنند و بعد از فارغ التحصیلی همه‌ی درهای اشتغال بر آنها باز است طبعا همان دسته از نیروهای “غیر خودی” که با زحمت شخصی تحصیل می کنند نمی توانند فرصت شغلی پیدا کنند.

افت کیفیت نیروی انسانی

مدیرکل دفتر آموزش سازمان پزشکی قانونی کشور می گوید : “شکایت از دندانپزشکان، ارتوپدها و پزشک زنان و زایمان در صدر شکایت از پزشکان قرار دارد… شکایت از دندانپزشکان، ارتوپدها و پزشک زنان و زایمان در صدر شکایت از پزشکان قرار دارد در سال ۹۱ ، ۴ هزار و ۷۹۴ مورد و در سال ۹۲، ۵ هزار و ۱۴۸ مورد شکایت از پزشکان در کشور صورت گرفته است… سالانه ۵ هزار شکایت علیه پزشکان مطرح می‌شود… میزان شکایت از پزشکان در ایران در سال‌های اخیر دو برابر شده است.” (فارس ۱۴ آذر ۱۳۹۳) اشتباهات عظیم فارغ التحصیلانی که بدون صلاحیت مدارک عالی دانشگاهی می گیرند گاه به مرگ افراد و ضایغات غیر قابل جبران دیگر می انجامد. فقط به عنوان نمونه، خواهر نویسنده‌ی این مطلب به خاطر تجویز داروی اشتباهی توسط یک پزشک هفته‌ها در کما بود و پزشکان متخصص توانستند او را نجات دهند.

در حوزه‌های دیگر نیز مدام شاهد فروریختن سدها، پل‌ها و ساختمان‌هایی هستیم که نه به دلیل کهولت بلکه به دلیل اشکال در طراحی و ساخت فرو می ریزند یا عمر مفید آنها بسیار اندک است. ساختمان‌هایی که در مناطق زلزله خیز ساخته می شوند در باربر زلزله مقاوم نیستند. فارغ التحصیلان دانشگاهی سهمیه‌ای و بسیجی و نورچشمی که در رشته‌های علوم انسانی تحصیل می کنند- بالاخص آنها که در دانشگاه‌های تحت نظر روحانیون چنین کرده اند- مجموعه‌ای از گزاره‌های ایدئولوژیک را تحت عنوان علوم انسانی به مخاطبان خود تحویل می دهند.

افت کیفیت دانشگاه‌ها

هرچه در پلکان مدارک دانشگاهی بالاتر برویم طبعا تعداد کمتر و رقابت بر سر آنها سخت تر می شود. در این شرایط رانت‌ها و امتیازات به کار نورچشمی‌ها (خودی‌ها یا همان عناصر “ارزشی و مومن”) می آید و آنها می توانند بیشتر و آسان تر مدارک دانشگاهی عالی را کسب کنند. همین‌ها در مقام استاد دانشگاه قرار می گیرند. در نتیجه استادان دانشگاه که باید سرآمد رشته‌ی تحصیلی خود باشند به دیپلم ردی‌ها و در انتهای صف مانده‌ها تبدیل می شوند. وضعیت امروز دانشگاه‌ها که اکثر کلاس‌های آن در حد دبیرستان است ناشی است از افت کیفیت اساتیدی که در جایی که هستند نباید باشند و عدم فرصت برای کسانی که باید استاد دانشگاه باشند و نیستند. همین اساتید با سرقت علمی مقاله و کتاب چاپ کرده و ارتقای رتبه پیدا می کنند. بنا به گزارشی که در وبسایت نشریه ساینس منتشر شده است، بیش از پانزده درصد پژوهشگران ایرانی که مقالات خود را در یک پایگاه مقالات علمی منتشر کرده‌اند، در تنظیم و نوشتن این مقاله‌ها تقلب کرده‌اند. این رقم برای کشورهای توسعه یافته (آلمان، امریکا و ژاپن) در حدود ۵ درصد است (بی بی سی فارسی، ۲۶ آذر ۱۳۹۳).

فرار مغزها

بنا به تخمین‌های مختلف (دولتی و غیر دولتی) سالانه میان ۸۰ تا ۱۵۰ هزار نفر از نیروهای متخصص و دارای تحصیلات عالی دانشگاهی از ایران برای همیشه خارج می شوند. در برخی از سال‌ها ایران در راس فهرست مهاجرت نخبگان قرار می گرفته است. علت اصلی این امر نه صرفا سرکوب سیاسی و تحمیل سبک زندگی روحانیت بر جامعه (چون تحصیلکردگان و نخبگان در دوران زندگی خود با این شرایط مواجه بوده و این واقعیت را در کشورشان درک می کنند) بلکه بیشتر تبعیض در شرایط کار و عدم امکان پژوهش و تحقیق و بهره گیری از دسترنج خود است. وقتی نظام آموزشی تبعیض آمیز و رانتی باشد این موضوع به دیگر بخش‌ها نیز گسترش یافته و همان‌ها که از رانت و تبعیض استفاده کرده‌اند در استفاده از منابع و موقعیت ها نیز این تبعیض‌ها تداوم و بسط پیدا می کند.

ظرفیت پایین کارشناسی دولت

دارندگان مدارک دانشگاهی که بدون صلاحیت علمی وارد دانشگاه شده و از آن خارج شده‌اند اکثرا در بخش حکومتی و دولتی استخدام می شوند. به همین دلیل است که بخش کارشناسی دولت و حکومت بسیار ضعیف و حتی ورشکسته است. سالانه حتی به تعداد انگشتان دست نمی توان به گزارش‌های علمی، دقیق و تحلیلی تهیه شده در بخش عمومی در مورد حیطه‌های مختلف جامعه و فرهنگ و اقتصاد کشور برخورد. سازمان‌های دولتی سالانه صدها میلیارد تومان صرف حقوق و مزایا و امکانات برای بخش کارشناسی خود می کنند که اکثر آنها اتلاف می شود.

فقدان کارآفرینی

دادن فرصت‌ها و امکانات عمومی متمرکز در دولت و حکومت به خودی‌ها و نورچشمی‌های دارای مدرک و بدون مدرک و ایجاد مانع بر سر کار و ایجاد ثروت توسط بخش خصوصی بدانجا منجر شده است که جامعه‌ی ایران فاقد امکان به فعلیت آوردن ظرفیت کارآفرینی توسط دانش آموختگان دانشگاهی است وگرنه چرا باید ۳۰ درصد از فارغ التحصیلان دانشگاهی به چزارش مقامات دولتی بیکار باشند، در کشوری که ۷۸ میلیون جمعیت دارد و تک تک شهروندان نیز هزاران نیاز و خواسته دارند.

اکثر شرکت‌های بزرگ دنیا با تلاش چند جوان فارغ التحصیل یا دانشگاه- رها کرده تاسیس شده و هزاران میلیارد دلار ثروت برای خود و جامعه ایجاد کرده‌اند. اما از این نوع داستان‌ها در ایران خبری نیست. نیروی انسانی ماهر و شائق و پر انگیزه وجود دارد اما ساختار استبداد نفتی و رانتی که امتیازاتی را بر اساس عناوین مذهبی و دانشگاهی تقلبی و سهمیه‌ای توزیع می کند و برای کارآفرینان مستقل دشواری ایجاد می کند مانع این گونه فعالیت‌هاست.

‎برسی مجدد

تعیین پیش شرط برای مذاکره جمهوری اسلامی ایران با اپوزیسیون برانداز

محمدتقی فاضل میبدی، استاد و پژوهشگر حوزه و دانشگاه و عضو مجمع محققین و مدرسین …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *