‎آخرین خبر
‎خانه / نگاه آزاد / بهای نفت دورنمای سیاسی منطقه را تغییر میدهد

بهای نفت دورنمای سیاسی منطقه را تغییر میدهد

رضا تقی زاده – اختصاصی انتخاب آزاد

نمایندگان جمهوری اسلامی از زمان برگزاری اجلاس یکصد و شصت و ششم وزرای اوپک تاکنون حملات خود را علیه تصمیم عربستان به عدم کاهش تولید نفت و تثبیت قیمت آن در بازار متوقف نکرده اند. دو کشور متخاصم عربستان ( روسیه و ایران) در نتیجه کاهش قیمتها و رسیدن بهای هر بشکه نفت از ۱۱۰ به زیر ۶۰ دلار هر یک به ترتیب ۱۰۰ میلیارد و ۱۰ میلیارد دلار زیان تحمل کرده اند.

عربستان قدرت مالی خود را به عنوان اهرم سیاست خارجی همیشه در حد توان بکار گرفته است. توان مالی عربستان از فروش منابع نفت آن کشور بدست آمده. عربستان مصمم است با استفاده از ذخیره و توان مالی بدست آمده منبع تامین قدرت مالی خود ( نفت) را حفظ کند؛ سیاستی که جمهوری اسلامی مسیر وارونه آنرا در پیش گرفته و در نتیجه، نه تنها قدرت مالی کشور را به شدت رو به تحلیل برده که نفت ( و گاز) را به عنوان یک منبع زایش قدرت مالی در مسلخ برنامه اتمی ابلهانه خود قربانی کرده است.

عربستان دارای ۷۵۰ میلیارد دلار ذخیره ارزی و در حدود ۱۵۰ میلیارد دلار ذخیره اعتباری در چند ساختار اقتصاد داخلی است. با داشتن ۹۰۰ میلیارد دلار ذخیره ارز خارجی ( سومین ذخیره ارزی بزرگ جهان بعد از چین و ژاپن) ، قدرت جولان عربستان در بازار نفت بیشتر از هر کشور دیگر تولید کننده است.

عربستان از قدرت تولید نفت و قیمت آن در بازار یکبار در سال ۱۹۷۷ و بار دیگر در سال ۱۹۸۵ بهره گرفت. در نوبت پیشین ایران خواستار افزایش قیمت به میزان ۱۵ در صد بود و عربستان باوجود دوستی ظاهری با حکومت (پادشاهی) وقت در تهران، از نفوذ نظامی و سیاسی همسایه بزرگ جنوبی هراسان بود. حکومت ایران دو سال بعد ( با آمیزه ای از دلایل و عامل متعدد) سقوط کرد.

در سال ۱۹۸۵ قیمتهای نفت با ابتکار عربستان به زیر ۱۰ دلار در بشکه رسید. از سال ۱۹۸۴ ایران جنگ را به درون خاک عراق کشیده بود و احتمال سقوط حکومت بغداد و آغاز یک واکنش زنجیره ای در منطقه واقعی به نظر میرسید. با کاهش بنیه مالی جمهوری اسلامی از سال ۱۹۸۶ جمهوری اسلامی در جبهه ها آسیب پذیر تر شد و سرانجام با نوشیدن < جام زهر> ایران به پایان جنگ در سال ۱۹۸۸ رضایت داد.

با آمیزه ای از دلایل و عوامل متعدد –منجمله کاهش توان مالی و فروپاشی اقتصادی، اتحاد شوروی نیز دو سال بعد سقوط کرد و دنیای آزاد و اقتصاد آزاد علیه سوسیالیسم به پیروزی نهایی رسید.

تلافی جویی عربستان

سیاستهای عربستان در قبال بازار نفت و هدفهای دراز مدت اقتصادی، امنیتی و نظامی آن کشور نه پنهانی است و نه چندان پیچیده. ترکی فیصل سفیر پیشین عربستان در واشنگتن طی یک کنفرانس بسته در یک پایگاه هوایی بریتانیا موسوم به مولزوورث که از زمان پایان جنگ جهانی دوم تاکنون در اختیار آمریکا و ناتو قرار دارد در سال ۲۰۱۱ سرفصل این سیاستهای را برای گروهی از افسران آمریکایی و بریتانیایی گشود. ( روزنامه گاردین-۲۹ ژوئن سال ۲۰۱۱)

عربستان مصمم به استفاده از قدرت مالی و سلاح نفت در هر کارزار ممکن بمنظور دفاع از سهم خود در بازار نفت و همچنین حفظ امنیت منطقه است. با داشتن ۱۵ در صد جمعیت شیعه، عربستان نگران افزایش تحریکات جمهوری اسلامی در مناطق شرقی کشور خود و کشورهای دیگر مانند بحرین و یمن ( کویت و امارات عربی) است.

جمهوری اسلامی بعد از حضور دو ماه پیش نظامی های حوثی در صنعا ( منسوب به گروههای شیعه در یمن) این رویداد را یک پیروزی سیاسی تازه برای خود معرفی کرد. نا آرامی های لبنان، ادامه جنگ داخلی در سوریه و وضعیت کنونی در عراق را عربستان نتیجه تلاشهای جمهوری اسلامی برای افزایش دامنه رقابت ایدئولوژیکی با حکومتهای سنی در منطقه میبیند.

در کنار دعوت از مراکش و اردن برای پیوستن به پیمان همکاری های خلیج فارس جهت افزایش وزن سیاسی و قابلیت دفاعی همپیمانان خود در برابر افزایش تحرکات تهران در منطقه، عربستان مصمم است از راه تحمیل کاهش توان مالی جمهوری اسلامی و وارد آوردن یک شکست قاطع در جبهه اقتصادی علیه تهران، تحرکات آنرا در سایر جبهه ها کاهش دهد.

در این حرکت حساب شده ریاض، روسیه نیز که دومین صادر کننده بزرگ نفت بشمار میرود و در منطقه با سعودی ها مقابله و با جمهوری اسلامی همراهی میکند هدف مشترک عربستان است.

انتخاب زمان مناسب        

عربستان اگرچه ۲۵ در صد از ذخایر نفت متعارفی جهان و ۸۵ در صد ظرفیت تولید اضافی نفت جهان را در اختیار دارد، با این وجود تنها تاثیر گذار موجود بر نوسان قیمتهای نفت در بازار نیست. بازارهای نفت جهان از سه سال پیش تاکنون که آمریکا استخراج نفت بیشتر از سنگواره ها و لایه های نفتی را افزایش داده، به نسبت حساسیت خود را در قبال تحولات منطقه خاورمیانه کاهش داده است.

تولید کنونی نفت آمریکا از این منبع تازه اینک به روزانه ۳ میلیون بشکه رسیده است. در صورت ادامه سرمایه گذاری و تولید مطابق برنامه، استخراج نفت آمریکا در سال آینده ۷۰۰ هزار بشکه زیادتر خواهد شد.

در چنین بازار آشفته ای که از یک سو تولید و عرضه اضافه بر تقاضا است، کاهش نفت عربستان ممکن است حکومتهای جمهوری اسلامی، روسیه، ونزوئلا، مکزیک و نیجریه را راضی بسازد ولی در عمل به کاهش سهم عربستان در بازارهای جهانی نفت و زیان آن کشور منجر خواهد شد.

با استفاده از فرصت کاهش فرضی تولید عربستان، عراق و روسیه ( و حتی ایران در صورت لغو تحریمها) تلاش خواهند کرد نفت صادراتی خود را در بازارهای عربستان جایگزین کنند، چنانکه در حال حاظر نیز جمهوری اسلامی بمنظور رقابت با نفت عراق و عربستان به مشتریان اسیایی نفت ارزانتر از بهای بازار عرضه میکند.

به این ترتیب قیمت نفت در بازار به دلیل کاهش تولید عربستان تغییر نخواهد کرد، و تنها رقبای عربستان از این وضع سود خواهند برد.

بخشی از هدفهای عربستان در خودداری از کاهش تولید و عرضه نفت بر این ارزیابی استوار است که یا جمهوری اسلامی در نتیجه افزایش شکننده فشارهای مالی ناگزیر از تن دادن به تسلیم (محترمانه) در مذاکرات اتمی خواهد شد- و یا به دلیل مضیقه مالی تحرکات نظامی-سیاسی خود را در منطقه کاهش خواهد داد.

جمهوری اسلامی در صورت بی اعتنایی نسبت به ادامه تحریمها و مضیقه های مالی بخواهد تحرکات نظامی را در منطقه و حمایت مالی از سوریه و لبنان و حمس را در نوار غزه ادامه دهد، ناگزیر خواهد شد به دلیل محدودیتهای مالی، تعهدات دولت را در درون کشور کاهش دهد که مورد اخیر نیز سقوط سریعتر ارزش برابری پول ملی افزایش تورم، بیکاری، و توسعه نارضایتی های عمومی را بدنبال خواهد داشت.

عربستان در اتخاذ و پیگیری سیاستهای نفتی خود و خودداری از کاهش تولید، علاوه بر هدفهای سیاسی و امنیتی، هدفهای دراز مدت اقتصادی را نیز تعقیب میکند و مصمم است ثبات بازار نفت را بعد از عبور از دوران کنونی، در نتیجه تاثیر گذاری فرایندهای اقتصاد آزاد و قیمتهای رقابتی شاهد شود؛ مولفه ای که جمهوری اسلامی ظاهرا چشم های خود را بر آن فرو بسته و روسیه نیز در نهایت شگفتی در عمل آن را انکار میکند.

بدنبال سقوط بهای نفت تغییرات سیاسی تازه ای در جهان شکل خواهد گرفت. این تغییرات نزد کشورهایی که اقتصاد آنها با نفت آمیخته بسیار بزرگتر خواهد بود. ترسیم این تصویر پیشگویی نیست؛ ارزیابی تحولات آینده بر اساس الگوهای تجربه شده گذشته است.

‎برسی مجدد

تعیین پیش شرط برای مذاکره جمهوری اسلامی ایران با اپوزیسیون برانداز

محمدتقی فاضل میبدی، استاد و پژوهشگر حوزه و دانشگاه و عضو مجمع محققین و مدرسین …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *