‎آخرین خبر
‎خانه / نگاه آزاد / عمان و احتمال برون‌رفت از بن‌بست توافق نهایی

عمان و احتمال برون‌رفت از بن‌بست توافق نهایی

زینب اسماعیلی – روزنامه شرق

۱ – سیزده‌ماه پیش بود که تیم جدید مذاکره‌کننده هسته‌ای پا به عرصه مذاکره گذاشت. پیش از اولین دور مذاکره در ژنو بود که مذاکره‌کنندگان ایرانی گفتند با متن پیش‌نویس آماده‌ای به مذاکره می‌روند-که اکنون مشخص شده آن پیش‌نویس در مذاکره دوجانبه‌ای بین ایران و آمریکا به میزبانی عمان تهیه شده ‌بود- و یکی از استراتژی‌های اصلی‌شان این بود که تصور پیشین در مورد مذاکره‌ با ایران را از بین ببرند؛ تصور تاثیر چانه‌زنی با ایرانی‌ها و خرید ارزان یک کالا با چانه‌زنی و فروختن گران کالای دیگر؛ تصوری که در ۱۰سال‌ مذاکره با ایرانی‌ها ایجاد شده‌ بود. حالا قرار است دوباره در عمان مذاکره از سر گرفته شود؛ کشوری که تنها از منظر میزبانی، خاطره خوبی برای مذاکره‌کنندگان به همراه دارد اما معلوم نیست جان کری، کاترین اشتون و دیگر اعضای ۱+۵ که بعد از ساعت‌ها پرواز در فرودگاه مسقط از پله‌های هواپیما پایین می‌آیند در چه اندیشه‌‌ای به‌سر خواهند برد. ثبت میزبانی خوب برای عمان، به قصد طرفین مذاکره وابسته است شاید اگر اختلاف‌نظر حادی پیش بیاید این سلطان‌نشین هم قصد پادرمیانی کند. بی‌تردید، اما عمان ایستگاه مهمی است؛ ایستگاهی که دور آخر مذاکره در وین را تحت‌تاثیر خود قرار خواهد داد.
۲ – در وین شش‌مذاکره‌کننده در دوروز پایانی زمان مذاکره به نتیجه رسیدند که دستیابی به توافق نهایی با این میزان اختلاف، شدنی نیست و تصمیم به تمدید مذاکره گرفتند. شواهد نشان می‌دهد از آن‌زمان، تحولی در جریان مذاکره رخ نداده، پرانتزها سرجای خود باقی است و در تنظیم متن نهایی پیشرفتی رخ نداده است، شاید آنها به این نتیجه رسیده‌اند اینگونه نمی‌توان به توافق رسید و بهتر است ابتدا سنگ‌ها را از هم وا کنند و بعد نوشتن را ادامه دهند. از همین‌رو، چندماهی است که جدل‌های کلامی اوج گرفته است. اما بهتر است نگران اینها نباشیم؛ یک دعوای دیپلماتیک است که می‌خواهد عرصه رسانه‌ای و تبلیغاتی را با خود همراه کند تا نشان دهد که همه تلاش خود را کرده‌اند و این طرف مقابل است که از مواضع خود کوتاه نمی‌آید.
بخشی از این فضاسازی‌ها هم برای آرام‌کردن جمهوریخواهان تندرو و لابی اسراییل که به‌ویژه در آمریکا بسیار فعال است، انجام می‌شود. اما از آنجا که رسانه‌های همسو با مذاکره‌کنندگان هسته‌ای ایران، کم‌توان‌تر هستند و دربرگیری کمتری در عرصه رسانه‌ای جهان دارند، فضا بیش از قبل در دست ۱+۵ به‌ویژه آمریکاست. بهتر است ما که مذاکره‌کنندگان کشور را می‌شناسیم فریب حرف‌های طرف مقابل را نخوریم. به‌ویژه آنکه شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان آن‌سوی مرز هم با آنها همسو هستند.
۳- دعوا اما هنوز بر سر موضوعات حساس ادامه دارد، طیفی در داخل کشور مذاکره‌کنندگان را به اتهاماتی منتسب می‌کنند؛ از وادادن تا تعطیل‌کردن فعالیت هسته‌ای ایران، اما بد نیست بدانیم که امروز جدل روی میز مذاکره رسیده است به تعداد سانتریفیوژها، میزان سو و سال‌های دستیابی به این میزان سو. در حالی‌که یک‌سال‌واندی پیش که مذاکره دور جدید آغاز شد، موضع مذاکره‌کنندگان غربی، تعطیل‌کردن فعالیت هسته‌ای ایران بود (یا همان dismantle یا برچیدن سانتریفیوژها). حتی در جریان مذاکرات آلماتی -که در دوره مدیریت سعید جلیلی بر مذاکره هسته‌ای انجام ‌شد- این شایعه مطرح شده ‌بود که گزینه‌ای روی میز مذاکره است که سوخت مورد نیاز ایران از قزاقستان که میزبان مذاکره بود خریداری شود. این یعنی علاوه بر اتکا به روسیه برای تهیه سوخت نیروگاه بوشهر، بخش دیگری از فعالیت هسته‌ای به کشور ثالثی وابسته شود. به قول متخصصان هسته‌ای حالا همان مذاکره‌کنندگان غربی، ایران را به‌عنوان کشوری که غنی‌سازی صنعتی دارد، شناخته‌اند و در حال مذاکره بر سر میزان غنی‌سازی هستند.
۴- قرار است در توافق نهایی، اقدامات برگشت‌ناپذیر در مقابل اقدامات برگشت‌ناپذیر انجام شود و اقدامات برگشت‌پذیر در مقابل اقدامات برگشت‌پذیر. این قاعده در عمل یعنی، کاهش میزان غنی‌سازی، توقف فعالیت هر تعداد سانتریفیوژ یا تغییرات ساختاری در مکانی به‌ نام آب‌سنگین اراک یا نطنز و فردو، در مقابل گزینه‌هایی مانند تعلیق تحریم‌های اقتصادی ایران توسط رییس‌جمهور آمریکا، تعلیق و سپس لغو تحریم‌های مصوب کنگره، تحریم‌های شورای امنیت و الی ‌آخر. از یاد نبریم که از توافق ژنو، طرفین بر سر اقداماتی گام‌به‌گام توافق کرده‌اند. مانند ‌بندی در توافق ژنو که مرتبط به کاهش مرحله‌به‌مرحله میزان غنی‌سازی از ۲۰درصد و تبدیل آن به اکسید بود در مقابل آزادسازی بخشی از اموال بلوکه‌شده ایران در هشت‌ قسط؛ یا ثابت‌نگه‌داشتن غنی‌سازی در نقطه ۵‌درصد در مقابل آزادسازی بخش دیگری از اموال در جریان تمدید مذاکرات در وین۶.
حالا در توافق نهایی نیز تمام اقدامات برای اطمینان‌بخشی در مورد صلح‌آمیزبودن برنامه‌هسته‌ای ایران به‌یکباره نخواهد ‌بود، ‌بخشی از آنها زمانبر است و ممکن است در بازه زمانی چندماهه تا چند‌ساله به دست‌ آید. در مقابل، غرب نیز ملزم خواهد بود در همان بازه زمانی بخشی از تحریم‌ها را تعلیق و در بازه زمانی مشخصی لغو کند. همه اینها البته در این کلام ساده شده‌ است اما قطعا روی میز مذاکره پیچیدگی‌‌های فنی خود را دارد.
۵ – آنچه اکنون تمام دغدغه ۱+۵ بر سر مذاکره با ایران است، مساله زمان گریز (Break out) است. یعنی اگر زمانی ایران بخواهد تمام توافق‌ها و پروتکل‌های پذیرفته‌شده از قبل را نادیده بگیرد و به افزایش میزان غنی‌سازی بپردازد. غربی‌ها حافظه خوبی دارند، مذاکره‌کنندگان غربی و روسایشان کم‌حافظه هم اگر باشند، رسانه‌ها و اتاق فکرهایشان مثل نگاتیو برخی اتفاقات را پشت‌هم می‌چینند تا تصویری نه‌چندان خوب از ایران را مدام بازنشر کنند. از عمر دولت حسن روحانی و وزارت خارجه جواد ظریف حدود دوسال‌ونیم باقی مانده و دست‌بالایش این است که آنها یک دوره چهارساله دیگر هم دولت را به دست گیرند، اما غرب به‌ویژه آمریکا دنبال یک توافق جامع برای دست‌کم ۱۰تا ۲۰سال آینده است که ضمانت اجرای آن را کلیت جمهوری‌اسلامی می‌تواند بدهد نه دولت.
۶ – شمارش‌ معکوس برای اثبات موفقیت مذاکره، هم برای دولت اعتدالگرای حسن روحانی آغاز شده ‌است و هم برای دولت دموکرات باراک اوباما که هنوز برگ‌برنده‌ای در سیاست خارجی خود ثبت نکرده و حالا با چالش اکثریت جمهوریخواه کنگره و سنا هم مواجه است. می‌توان بحران بر سر مساله هسته‌ای ایران را یک‌بار برای همیشه با جهان به پایان رساند تا ایران در ارتباط با موضوع هسته‌ای خود مثل بسیاری کشورهای دیگر وضعیتی عادی را تجربه کند.

 

‎برسی مجدد

تعیین پیش شرط برای مذاکره جمهوری اسلامی ایران با اپوزیسیون برانداز

محمدتقی فاضل میبدی، استاد و پژوهشگر حوزه و دانشگاه و عضو مجمع محققین و مدرسین …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *